ALBANIA on Line TV

Historia e panjohur e familjes së madhe Borshi të Shkodrës

--------------------------------------------------------------------------------
Historia e panjohur e familjes së madhe Borshi të Shkodrës, që u diplomuan në akademitë dhe universitetet e Europës. Si u pushkatuan, u burgosën dhe u persekutuan ata nga komunistët

Qazim Borshi, inxhinjeri i anijeve transoqeanike që u mbyt në Bunë


--------------------------------------------------------------------------------

Dashnor Kaloçi

Borshiotët janë një fis i shquar të cilat kanë banur në qytetin e Shkodrës dhe janë njohur me këtë mbiemër, për shkak të origjinës së tyre të herëshme nga Borshi i Himarës. Nga kjo familje kanë dalë me dhjetra juristë, ushtarakë, mësues, inxhinjerë dhe njerëz të tjerë intelektualë të ditur, të cilët pasi u diplomuan në universitetet më të njohura të Europës, u persekutuan në mënyrën më barbare nga regjimi komunist i Enver Hoxhës.


Borshiotët e famshëm
I pari i tyre njihet Sulejman Gapi, i cili ka lindur dhe është rritur në Borsh të Sarandës dhe për shkaqe që nuk dihen, ai pasi mori arsimin ushtarak, sherbeu ne ushtrinë e Perandorisë turke, si oficer kalorësije me gradën e majorit. Qendrën e shërbimit e kishte në Kalanë e Podgoricës. Edhe sot në tokat e familjes Gapi në Borsh të sarandës, ndodhet Çesmja e Gapit. Ajo familje në Borsh kishin toka dhe plantacione të mëdha me portokalle,etj. Ata kishin shtëpi edhe në Borshin e vjetër, e cila më pas u dogj. Sulejmani vinte shpesh në Borsh dhe atje ai u martua me një vajzë nga një fshat fqinj. Ai ka marrë pjesë në luftë me malazezët nga mezi i shekullit XIX dhe ka qenë njohur si trim I madh. Sulejmani u vra në vitin 1858 nga forcat serbo-malazeze në Luftën e Podgoricës. Për trimëritë e tij rapsodët malësorë kanë thurur këngë të cilët edhe në ditët e sotme këndohen me lahutë. Sulejmani la një djalë të vetëm, Nuri Borshin, në moshën 7 vjeçare. Mbiemrin Borshi ai e mori mbas vdekjes, për shkak të pasardhësve, shumë prej të cilëve u bënë personalitete me emër të madh. Një ndër pasardhësit e tjerë që ka nxjerrë kjo familje, ka qenë edhe Nuri Borshi i cili pasi kreu shkollën e lartë të Drejtësisë në Stamboll, u emërua në qytetin e Podgoricës. Më pas, për për 40 vjet me rradhë ai shërbeu si avokat në qytetin e Shkodrës. Nuriu me martesën e parë pati nji djalë që u quajt Qazim Borshi. Pas vdekjes së gruas së parë u martua me Hafize Hejbeli, vajzën e drejtorit të gjimnazit të Bahçallekut. nji grue e vejë tiranase edhe ajo me nji fëmijë, Aliun, që u rrit në familjen Borshi. Vëllai i Hafizes ka pasë punishte pasqyrash në Stamboll. Ai ka lanë nji djalë Fatma Hejbeli, i cili ka lanë vajzën dhe djalin që kanë studjuar për mjekësi. Nga familja Hejbeli, ka qenë I njohur, Abdyl Hazis Hejbeli (Hurujet Dukumeri Abelsand Cadesi) i cili ka jetuar në Izmir, ndërsa një tjetër ka qenë Ruzhdi Hejbeli (Kiluk Ayasafajada Cikmez Rasidi Korsakak) që ka jetuar në Stamboll. Hafizja ishte prej familjes Hejbeli, e cila ishte martuar herën e parë me Xhaferr Çabinaku nga Libohova Edhe sot borshiotët trashëgojnë pronat e gjyshes së tyre në Libohovë. Hafizja kishte katër vëllezër: Hulusiun (hoxhë), Hamitin, Osmanin, Ramizin dhe nji motër Salihen. Kjo e fundit ka qenë e martuar me nji kapiten turk, dhe pati nji vajzë, Eminenë, e cila vdiq shumë e re, ndersa i shoqi u vra në luftim në Anadoll. Hulusiu jetoi në Tiranë, ndërsa Hamiti, Osmani dhe Ramizi shkuan në Stamboll. Hafizja kishte qenë e martuar edhe njiherë më parë me nji burrë me mbiemnin Çobanaj, nga i cili kishte lindë nji djalë Ali Çobani. Ky fëmijë u adaptua nga Nuri Borshi. Duke qenë se ishte prej Borshit dhe me që u adaptua nga Nuri Borshi, ai u quajt Ali Borshi. Nuriu me Hafizen patën edhe katër fëmijë që i jetuan: Shyqyriu, Kadriu, Paqizja e Sezaiu. Nuriu ishte i thatë, i gjatë dhe mbahet mënd si një njeri shumë bamirës. Ai u mundua që të hapte nji shkollë nate për të rritur, rreth vitit 1910-12, por ajo u sabotua nga elementë fanatikë. Kishte miqësi me Abatin e Mirditës, Preg Bibë Dodën dhe ishte avokat i tyre. Ai kishte një shtëpi në Parrucë, (shtëpia e Çakiçëve) dhe më përpara kishte banuar në Perash tek Arra e Madhe, aty ku lindi Sezai Borshi. Më pas e shitën dhe blenë një tjetër në Parrucë. Ja si e përshkruan gazeta e kohës "Besa Shqiptare" (13 korrik 1913,nr.33, faqe3-4): "Nuri Effendi avokati gjindet në shtëpi t'Cukut Frano Krajës, n'Fushë t'Çelës te Ura e Sarajit. Merr gjyqe, shkruen gjithfarë lutjesh e letra shqip e n'giuh tjera". Kurse në numrin e datës 25 maj 1913, po në atë gazetë midis të tjerash shkruhet:" Gjindet e ngrehun nji shoqni avoketesh e shkruesish qi ka per kryeparë Avokat Nuri Effendi Borshin n'zyre t'Shtypshkrojës "Nikaj" n'Giuhadol". Ndërsa ne numrin 7, atë të datës 29 maj 1913 shkruhet:"Avokat Nuri Effendi asht i njoftun tash pesmbedhjet vjet qi ban avokatin e ka dit me fitue besen e gjithkuej per drejtesi e per zgjidhje punësh". Në vitin 1921 ai kandidoi për deputet ne Parlamentin e parë shqiptar. Në vitet që pasuan, Nuri Borshi u kujdes për nipat e mbesat të mbetura jetime mbas vdekjes së Ali Borshit (1923) dhe nënë Lutfijes (1924). Sipas kujtimeve të shkrimtarit Ndoc Nikaj, aty ku flitet per konçesionet e pyjeve të Mirditës, me shoqninë "Vismora" dhe lejen që duhej nxjerrë në Stambollë, shkruhet: "Shoqnija, mue per at sherbim më caktoj ka nji gjysë frangut per metro lande qi të pritej n'ato pyje per shperblim. Me qe unë nuk dijshem gjuhen turke mora me vedi per shoq Avokat Nuri Borshin, burre te ndershëm e me te gjitha cillsinat e lypuna per ate qellim".


Qazim Borshi, inxhinjer i anijeve
Një pinjoll tjetër i familjes Borshi, ka qenë edhe Qazim Borshi, I cili ishte diplomuar si inxhinjer naval i anijeve transoqeanike, ndofta i vetmi në gjithë perandorinë Turke. Pasi kishte shëtitur të gjithë botën me anije, në vitin 1912 ai u kthye në Shqipëri. Qazimi ishte 20 vjeç më i madh e Sezaija. Familjarët kujtojnë se si Qazimi solli njëherë një kartolinë nga Hindija e largët. Sipas nje dokumenti turk "sapo erdhi në Shkodër Qazim Borshi u arrestua nga autoritetet turke". Më pas me rënien e administratës turke, Qazim Borshi u lirua dhe punoi në anijen "Buena" që shërbente në Liqenin e Shkodrës dhe në lumin e Bunës. Më pas ai hyri në marinën tregtare, duke punuar në shoqninë "Curani" që lundoronte në bregun e Adriatikut e Bunës. Qazimi vdiq në mënyrë tragjike në vitin 1917 duke u mbytur në lumin e Bunës, në vëndin e quajtur Sukat, kur ishte duke ardhur prej Shëngjinit. Në atë kohë në qytetin e Shkodrës ndodheshin trupat austro-hungareze dhe Qazimi veproi sipas betimit që kishte bërë, duke respektuar kodin e detarit, megjithëse kishte të gjitha mundësitë të dilte në breg. Edhe sot e kësaj dite shumë nga të vjetërit në qytetin e Shkodrës e kujtojnë këtë ngjarje, të cilën e kanë dëgjuar nga të parët e tyre. Anija " Buena" që drejtohej prej kapiten Qazim Borshit, vonoi shumë për t'u mbytur, aq sa arriti edhe i jati, avokat Nuri Borshi, I cili erdhi me kaloshin nga qyteti i Shkodrës. Qazimi i nxori të gjithë pasagjerët nga anija në breg dhe më pas kishte mundësi të dilte edhe vetë, por nderi dhe ligjet e detit e kërkonin që edhe ai të kishte të njëjtin fat me anijen që po mbytej. Pleqtë kujtojnë se si i lutej Qazimit i jati nga bregu, si edhe banorët e shumtë që ishin mbledhur të shihnin atë fatkeqësi dhe se si, ai i vendosur nuk pranoi të dilte, por humbi mes valëve të egëra të lumit Buna bashkë me anijen. Deri vonë anija kishte mbetur aty, si një monument i një akti burrërie i kapitenit Qazim Borshi, I cili ka mbetur gjatë në kujtesën historike të Shkodrës. Ndër gazetat e kohës që shkruan për këtë ngjarje të pazakontë, ishte dhe "Posta e Shqypnies", (nr.102, faqe 5, me 28 nanduer 1917, Shkoder) që mes të tjerash thoshte : "Nji rrezik i shemtuem: Me 26 nanduer u mbyt avullorja "Buena" qe bante sherbim në Liqe e në Bune. U mbyt Qazim Efendi Borshi, i biri i Nuri Efendi Borshit, i cili në Marinë të Turkis ka qenë Mylazim sani (oblt) e i vetmi, te thuesh makinist avulloresh shqyptar, mbytet".)


Shyqyri Borshi ushtarak dhe regjizor
Një ndër pinjollët e tjerë të dëgjuar të fisit Borshi, ka qenë edhe Shyqëri Borshi i cili lindi në vitin 1895 në Shkodër dhe u shkollua në një lice në Stamboll. Mbasi mbaroi kolegjin në Stamboll, në vitin 1913, ai shkoi në Itali, pas një marrëveshje që kishte bërë qeveria italiane me qeverinë e sapoformuar të Ismail Qemalit. Në këtë kuadër Shyqyriu ndoqi shkollën në Itali dhe më pas hyri në një shkollë ushtarake po në Itali, duke u diplomuar si oficer. Në Luftën e Parë Botërore, atë e mobilizuan në ushtri dhe deri në vitin 1918 ai shërbeu si oficer në ushtrinë italiane, ku u dekorua me medaljen e luftës. Gjatë viteve që ishte në Itali, Shyqyriu themeloi një orkestër simfonike në Verona te cilen dhe e drejtonte. Në vitet 1920-24 ishte sekretar i Hoxha Kadrise ne Tirane. Ne vitin 1924, Shyqyriu shërbeu si këshilltar ushtarak në qeverinë e Nolit. Më pas në vitet që pasuan, Shyqyriu drejtoi revistën "Agimi" dhe u aktivizua edhe si aktor e regjizor në qytetin e Shkodrës. Në shkrimet për jetën e aktivitetin arstistik të aktorit Ndoc Hilë Temali (1894-1937) midis të tjerash thuhet: "Në të vërtetë ai (Ndoci) nuk u shkëput asnjëherë prej "Vllaznisë" (1919) së vjetër, gjatë kohëve të para të jetës së saj. Mori pjesë në shumë shfaqje të njisive ma të vogla, qe shkruenin asohere firma të njoftuna si Dr. Kristo Floqi, Kolë Gurakuqi, Shyqyri Borshi e ndonji tjetër, e ma vonë edhe ndonji punim simbas Goldonit, si qe ai i "Kopracit" prej Kolë Gurakuqit e Shyqyri Borshit, ku u shque edhe si gastor i hollë, shumë i shkathët e i fuqishëm. (Në librin e Lec Shllakut, "Maska Shkodrane", Shkoder, 2002, faqe 237). Në faqen e pasme të kopertinës, të ktij libri, përmendet Shyqyri Borshi si aktor-rregjizor. Gjatë viteve të pushtimit të Shqipërisë, Shyqyri Borshi, shërbeu si Drejtori i Policisë Shqiptare dhe për këtë gjë ai u pushkatua në vitin 1945 me Grupin e Deputëtëve nga regjimi komunist i Enver Hoxhës.


Djemtë e Shyqyri Borshit
Shyqyriu la dy djem, Qazim Borshin dhe Luan Borshin, të cilët megjithëse të luftuar dhe të persekutuar nga regjimi komunist, u arsimuan dhe u formuan si njerëz me karakter të fortë dhe shumë dinjitozë. Qazimi u martua me Fejza Draçinin (Borshi), motrën e shkrimtarit dhe disidentit Qemal Draçini dhe nga ajo martesë atyre u ilndën tre djem: Spartaku, Arbeni dhe Floriani. Spartaku, i cili është njohur si artist dhe sportist i talentuar, vdiq aksisdentalisht në moshë të re. Arbeni dha një kontribut të madh në lëvizjet demokratike në fillim te viteve '90, dhe njihet si një nga nismëtarët e lëvizjes sindikaliste në Shqipëri mbas rënjes së dikataturës. Ndërsa Floriani, ish-basketbollist i shquar i Vllaznisë dhe tani biznesmen i sukseshmen në Shqipëri. Djali më i vogël i Shyqyri Borshit, Luani gjithashtu u martua me një vajzë nga familjet e njohura të Shqipërisë, vajzen e Asim Abdurrahmanit(Shpuza -Kokotlija, me lidhje familjare me Mbretin e Hungarise dhe pasardhesit e tij , Konsull Nderi i Austrise , Perfaqsues i FIRMES Gjermane BAYER dhe Kryetar i Klubit Mbretenor Shqiptar te Makinave Luksoze,Asim Abdurrahmani ishte përfaqësues i një firme gjermane ("BAYER") për Shqipërinë (edhe Kosovën). Ai rrinte në Tiranë dhe ndihmonte shumë Legalitetin duke shpenzuar shuma të mëdha për botimin dhe shpërndarjen e gazetës "Atdheu", i pushkatuar nga regjimi komunist ne vitin 1947.
Luani ka dy djem dhe një vazjë, gjithashtu të talentuar, Sokolin, Astritin dhe Auroren. Ata kanë ngritur një televizion lokal në Itali, afer Romes i cili po bëhet gjithnjë e më i suksesshëm.
Sot kjo degë e borshiotëve jeton e punon me sukses në afersi te Romës.


Kadri Borshi i diplomuar në Itali
Një tjetër djalë i Nuri Borshit ishte edhe agronomi Kadri Borshi, i cili pasi kreu studimet në Shën Mitër Corona, kreu studimet e larta dhe u diplomua si agronom në Itali. Kur u kthye në Shqipëri në vitin 1921, ai u emërua si pedagog në shkollën e parë bujqësore të Shqipërisë. Më pas ai punoi në disa gazeta dhe revista bujqësore dhe njihet për artikujt e shumtë që botoi për blegtorinë, vreshtat e në përgjithësi për mbarështrimin e bujqësisë. Kadriu u martua me Nemika Neviri, bijë e familjes së shquar Neviri, (pronarë të hotel "Evropa" në qendër të Tiranës) Në prill të vitit 1943 ai shkoi dhe u mor me instalimin e shqiptarëve të dëbuar nga Shkupi e Manastiri në tokat bujqësore të Korçës, Dibrës e Prishtinës. Kadriui cili u burgos shumë vjet nga regjimi komunist, mbahet mënd si një specialist i mirë i verërave. Ai la djalin, Nihat dhe vajzën Kokona, të cilët deri në vitin 1990, patën në kurriz luftën e egër të klasave. Xhaxhai tjetër i tij, ishte Sezai Borshi, I ciliishte diplomuar në akademitë ushtarake në Itali. Në rininë e tij ishte sekretar i shoqnisë "Studentë Shkodra"(1924) dhe më pas shërbeu si oficer në Zerqan. Në periudhën e dytë të jetës ishte mësues dhe pati dy djem, Nuri Borshin (II), mësues matematike që vdiq i ri, aksidentalisht dhe Bujarin inxhinjer i talentuar.


Ali Borshi
Aliu mbaroi shkollën e mesme të ulët (Ruzhdijen) në Shkodër dhe pas asaj shkoi të vazhdojë studimet e larta në Stamboll tek dajat Hamiti, Osmani, etj. Në Stamboll ai qëndroi për shumë vjet dhe turqishten e fliste shumë mirë. Më pas ai u kthye në Shkodër ku u mor me ndreqje sahatesh. Për t'i shpëtuar shërbimit ushtarak, Aliu u martua (tek shtëpia tek Arra e Madhe) me Lutfije Bushatin, një vajzë jetime, pasi ata që mernin vajza jetime nuk merreshin ushtarë. Ai merrte pjesë në shoqninë "Vllaznija", që ishte shoqni kryesisht kulturale. Ishte administrator në shoqëri dhe drejtor i teatrit. Më pas ai mori pjesë si aktor në pjesët teatrale patriotike "Shqipnia", "Piro Naptalemi", "Shko e lajmo Adrias Valber se Valona asht e shqiptarëve", etj. Gjithashtu luajti rolin e Ermines. Sipas shtypit të kohës ishte ndër të parët dhe ndër kryesorët që ndihmuan në botimin e dramës "E trathuemja" e Vinçens Prendushit. Në vitin 1919 është llogaritari i shoqërisë "Vllaznija" Shkodër. Në vitin 1920 Ali Borshi zgjidhet në kryeparinë e re të shoqërisë "Vllaznija" me kryetar Hilë Mosi dhe sekretar Karl Gurakuqi.ku shërbeu si arkëtar.
Aliu vdiq në vitin 1923 në Vjenë, gjatë një operacioni të rezikshëm. Gazeta "Ora e maleve" (me 1 shtator 1923) shkruan kështu për vdekjen e Ali Borshit: "Në kohë ma të mirë e të djelmis deka mizore i këputi fijen e jetës në Vjenë Ali Borshit, ku tesh pak kohë kishte vojtë për m'u shndoshë. Kje nji nder shoket vepruesa ma të zellshëm të Shqonis "Vllaznija", i dashtun, fjalë ambël, e i prueshëm për gjithkend".


Naxhije Borshi
Motra e vëllezërve Borshi, ishte dhe Naxhija e cila u rrit jetime tek shtëpia e gjyshit Nuri efendisë, i cili e dergoi për t'u shkolluar tek Murgeshat Stigmatine. Më pas ajo vazhdoi shkollën "Nana Mbretneshë"në Tiranë dhe në vitin 1936 u martua me Qamil Qukun, I cili ishte diplomuar si ushtarak dhe gjatë viteve të Monarkisë shërbeu si kryetar komunash, bashkishë dhe Prefekt në Vlorë e Gjirokastër. Ata lindën dhe rritën tre fëmijë, Lirijen, Liljanën dhe djalin, Mentor Quku. Naxhija e ndoqi bashkëshortin e saj, Qamil Qukun, nëpër komuna e qytete dhe përjetoi kushtet e vështira të bartjeve të herëpasherëshme, të përndjekjeve, të shkatrrimit të plaçkave gjatë luftërave. Ajo punoi me kurajo për të mbajtur tre fëmijët dhe në votrën e saj u pritën si jo më mirë i gjithë fisi i Qukejve. Mbas një jete plot sakrifica dhe privacione, ajo vdiq në qershor 2001, në moshën 83 vjeçare, e rrethuar nga fëmijët, nipër e mbesa, nga rrethi i gjërë i farefisit dhe gjithë ata që e njohën. Të tre fëmijët e Naxhije Borshit (Quku) shërbyen një jetë të tërë si arsimtarë . Dy vajzat Lirija dhe Liljana, që punuan si mësuese, ishin metodiste të talentuara. Ndërsa djali i vetëm, Mentor Quku i cili për gjysëm shekulli shekulli shërbeu si mësues. Njihet edhe si publicist e studjues i Historisë së Shqipërisë dhe autor I disa librave. Mentori është martuar me Ixhlal Çaushollin nga fisi i shquar i çaushollejve, të cilat që para bushatllijve njihen si sundues të Shkodrës.


Hajri Borshi
Djali tjetër i Ali Borshit ishte Hajri Borshi I cili u lind në vitin 1913 në qytetin e Shkodrës. Ai u diplomua në degën e Këmbsorisë praën Akademisë Ushtarake të Modenës në Itali.Pas kësaj kreu dhe aplikacionin në Itali në vitet 1933-1935. Pas kësaj ai u kthye në Shqipëri dhe shërbeu në Ushtrinë Mbretorore të Monarkisë së Zogut dhe në forcat e xhandarmërisë. Hajriu u vra nga komunistët në Berat në vitin 1943. Ai zotëronte gjuhët italisht dhe frëngjisht. Hajriu la dy vajza Mirjamin dhe Lutfijen. Ali Borshi la edhe dy vajza të tjera Fahrijen dhe Sadijen. Fahrija u martua me Mahmut Totën nga Borshi dhe pati dhjetë fëmijë,që sot jetojnë në Itali SHBA, etj, ndërsa tjetra, Sadija u martua me djalin e major Muharrem Starovës, Skënderin nga dera e njohur e fisit të Starova të Pogradecit. Sadija pati tre fëmijë, që sot jetojnë në Shqipëri. Të gjithë nipërit e mbesat e familjes së madhe të Borshjotëve të Shkodrës, të gjithë të rinj, shumica dërmuese me shkolla të larta dhe studentë të shquar në fusha të ndryshme të dijes, jetojnë e punojnë në Shqipëri, por edhe jasht vendit në shtete të ndryshme ku i përplasi koha.
__________________